Sauerlandgids.nl

Welkom op Sauerlandgids.nl
Het online magazine over het prachtige laaggebergte Sauerland in Duitsland.

Sauerland informatie


Hotel zoeker

Bezienswaardige steden en dorpen

Sauerland tips

Hotel zoeker

Vakantieparken

Sauerland - de geschiedenis

De naam Sauerland wordt voor het eerst gebruikt in 1266 in de vorm “Suderland”. Hieruit kan direct afgeleid worden dat de betekenis “Zuiderland” is, hoewel over die betekenis in het verleden wel strijd geleverd is. Net zo onduidelijk als de herkomst van de naam, waren de grenzen van het gebied. In de loop van de eeuwen is het gebied dat met de naam Sauerland wordt aangeduid, flink gegroeid.

In het Sauerland zijn er maar weinig archeologische bewijzen gevonden voor bewoning uit de vroege steentijd. In de grot van Balve in het Hönnedal zijn vondsten uit de middensteentijd gedaan en uit de late steentijd in de grot Stein bij Rüthen-Kallenhardt. Uit de koper- en bronstijd bewijzen vooral grafheuvels dat het Sauerland rond die tijd al bewoond werd. Al in de ijzertijd werd er in het Sauerland ijzererts gewonnen. Uit de pre-Romeinse tijd stammen verschillende zogenoemde walburchten, vestingwerken bestaand uit opgeworpen aarden wallen. In de Romeinse tijd werd in het Sauerland in de buurt van Brilon lood gewonnen en naar het Middellandse zeegebied getransporteerd. Tot het einde van de zevende eeuw woonden in het gebied nog Frankische stammen, later werd het gebied geheel Saksisch. Het verschil tussen beid Germaanse stammen zat hem in het geloof. De Franken waren christen en de Saksen hielden nog vast aan de Germaanse goden. Aan het eind van de achtste eeuw behoorde het Sauerland tot het rijk van de christelijke Karel de Grote. Verder werd er een groot aantal kloosters gesticht die voor een snelle kerstening van het missiegebied zorgden. Toen de invloed van het keizerrijk van Karel de Grote na diens dood begon te tanen, kwamen verschillende gravenhuizen op die hun macht in het Sauerland deden gelden. Het belangrijkste van die huizen was dat van de graven van Werl. Na het uitsterven dan dit huis kwamen de graven van Altena-Mark en van Isenburg op. Vanaf 1180 kwam het Sauerland bestuurlijk onder het aartsbisdom Keulen. Het vergroten van de invloed van het Keulse aartsbisdom, riep veel weerstand op van de verschillende gravenhuizen, maar het kwam nooit tot een verbond om één vuist te kunnen maken. Toch werd bij de slag van Worringen in 1288 een halt toegeroepen aan de Keulse opmars. In het jaar 1444 besloot de handelsstad Soest zich niet meer te onderwerpen aan het aartsbisdom Keulen, maar aan de Hertog van Kleef die ook graaf van Mark was. Dit was aanleiding tot een vijf jaar durende oorlog die de Soester Fehde (1444-1449) wordt genoemd.

Het graafschap Mark en het hertogdom Westfalen behoorden in de late middeleeuwen tot de gebieden met de grootste dichtheid aan steden en zogenoemde vrijheden, plaatsen met een soort stadsrechten, maar zonder muren. Vele van deze steden waren lid van de Hanze, het grote Noord-Europese netwerk van handelssteden, of ze waren bijsteden van de Hanze. In de premoderne tijd was er van een eenvormig Sauerland beslist geen sprake. De reformatie had het graafschap Mark protestants gemaakt, terwijl het hertogdom Westfalen katholiek bleef. Hierdoor ontstond er een onoverbrugbare culturele kloof tussen de twee delen van het Sauerland. Economisch waren er echter nog steeds raakvlakken, maar toch ook grote tegenstellingen. De bergachtige delen van het gebied kenden een vroege industrialisering op het vlak van mijnbouw. Voorwaarde voor die industrialisering was de voorhanden waterkracht, hout voor de productie van houtskool en ertsvoorraden. Al gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618-1648) die aan de bestaande machtsverhoudingen weliswaar niet veel veranderde, werd al wel een economische crisis in het Sauerland ingezet. En door de grote ontbossing ten behoeve van de houtskoolproductie, werd al aan het einde van de achttiende eeuw de ijzerverwerking een kostbare aangelegenheid. En met de exploitatie van de kolenmijnen in het Ruhrgebied verloor het Sauerland economisch aan betekenis. Tussen het protestantse graafschap Mark en het katholiek hertogdom Westfalen bestonden grote economische verschillen. Waar Westfalen haast nog middeleeuws bestuurd werd en daardoor een grote achterstand kende, was de Mark welvarend. Gedurende de periode van heksenprocessen tussen late zestiende eeuw en 1728, was Westfalen een brandpunt van vervolgingen.

Aan het eind van de achttiende eeuw kwam het zogenoemde Keulse Sauerland (het katholieke deel) onder heerschappij van Hessen-Darmstadt en na de oorlogen met Napoleon viel het gehele gebied op het Weens Congres als deel van de provincie Westfalen aan Pruissen toe. Hierbij kwam ook het graafschap Mark. Economisch had de industriële revolutie juist een negatieve uitwerking op het Sauerland. De kracht van het opkomende Ruhrgebied was zo sterk dat er in het Sauerland juist sprake was van een “ontindustrialisering” en een terugkeer naar een landbouwmaatschappij. Aan de randen van het Sauerland bleef overigens de industrie wel een belangrijke rol spelen en met de bouw van de Ruhrtalspoorweg tussen 1870 en 1873 kwamen zelfs vele arbeiders vanuit Italië naar het gebied.

Gedurende de Tweede Wereldoorlog had het Sauerland regelmatig zwaar te lijden van luchtaanvallen. Omdat het gebied zelf van industriële betekenis was, maar ook vanwege de nabijheid van het Ruhrgebied. Zo werd op 17 mei 1943 de stuwdam in het dal van de Möhne gebombardeerd met een vernietigende vloedgolf van twaalf meter hoogte tot gevolg, die 1280 doden onder de burgers en krijgsgevangenen veroorzaakte. Na de oorlog kwam het grootste deel van het Sauerland, dat tot het district Arnsberg had behoord, bij het nieuwe bondsland Noordrijn-Westfalen. In de jaren 1969 en 1975 vonden belangrijke gemeentelijke herindelingen plaats waardoor vele vroeger zelfstandige plaatsen voortaan tot een grote of zelfs supergemeente gingen behoren.

>> Dorpen en steden in Sauerland